1979-yilda Daniel Kaneman va Amos Tverskiy har qanday loyiha rahbariga tanish bo'lgan hodisaga nom berdilar: odamlar vazifa uchun talab qilinadigan vaqt, pul va kuchni muntazam ravishda past baholaydilar. G'alatilik esa boshqa narsada. Xato hatto o'tgan safar ham muddatga ulgura olmaganini aniq eslaydiganlarda ham takrorlanadi.
1994-yilda Rojer Byuler, Deyl Griffin va Maykl Ross buni bitiruv malakaviy ishlarini yozayotgan talabalarda sinab ko'rishdi. Ulardan qachon yakunlashlari so'ralgan. Talabalar o'rtacha 34 kun atrofida muddat aytishgan. Keyin barchasi maksimal darajada yomon ketgan taqdir uchun prognoz berish so'ralgan — taxminan 49 kun chiqqan. Haqiqiy o'rtacha muddat esa qariyb 55 kunni tashkil etgan. Hatto eng pessimistik baho ham yetarli bo'lmadi.
Haqiqiy hayotdagi eng mashhur misol — Sidney opera teatri. Uni 1963-yilga kelib 7 million Avstraliya dollariga qurish rejalashtirilgan edi. 1973-yilda ochildi, yakuniy qiymati esa taxminan 102 millionni tashkil qildi.
Kaneman ushbu mexanizmni ichki va tashqi qarash o'rtasidagi farq orqali tushuntirgan. Rejalashtirayotganimizda biz ichkaridan qaraymiz: aniq qadamlarni, tushunarli vazifalarni, mantiqiy ketma-ketlikni tasavvur qilamiz. Bunday ssenariyda hamma narsa bir-biriga mos keladi. Ammo haqiqat deyarli hech qachon ssenariy bo'yicha bormaydi: kimdir kasal bo'lib qoladi, kelishuv jarayoni cho'zilib ketadi, ta'minotchi pand beradi, talablar o'zgaradi. Har bir bunday voqea alohida olinganda ehtimoldan yiroq, shuning uchun biz uni hisobga olmaymiz. Ammo ularning birortasi ham sodir bo'lmaslik ehtimoli bundan ham kamroq.
Tashqi qarash boshqa savol beradi. «Ushbu loyiha qancha vaqt oladi» emas, balki «shunga o'xshash loyihalar odatda qancha vaqt oladi». Ikkinchi savolga javob deyarli doim noxushroq, biroq aniqroq bo'ladi.
HR sohasida rejalashtirish xatosi har qadamda uchraydi. Vakansiyani yopish muddati o'xshash pozitsiyalar odatda qancha vaqtda yopilganiga emas, ideal ssenariyga qarab belgilanadi. Baholash yoki greyding tizimini joriy etish bir chorakka rejalashtiriladi, garchi kompaniyada va hamkasblarda o'xshash loyihalar bir yil davom etgan bo'lsa ham. Yangi xodimning sinov muddati moslashuv hech qanday to'siqlarsiz o'tadigandek hisoblab chiqiladi. Keyin esa buzilgan muddat kimningdir xatosi sifatida qabul qilinadi, vaholanki xato rejaga oldindan kiritilgan edi.
Nima yordam beradi
Muddat qo'yishdan oldin bir nechta o'xshash yakunlangan loyihalarni topish va ular aslida qancha vaqt olganini ko'rish. Aynan shu raqamni asos qilib olish va shundan keyingina o'ziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda tuzatish kiritish.
Kompaniyada bir yildan so'ng shunday baholashlar uchun o'z bazasi bo'lishi maqsadida har bir loyiha bo'yicha haqiqiy muddatlarni qayd etib borish.
Rejalarda vaqtni baholash va muddatlarni va'da qilishni ajratish: birinchisi — halol prognoz, ikkinchisi — aniq zaxiraga ega boshqaruv qarori.
Realistik baholar uchun jazolamaslik, aks holda odamlar faqat eshitishni istagan muddatlaringizni aytishadi.
Reja hech narsa sodir bo'lmasa, hammasi qanday o'tishini tasvirlaydi. Lekin nimanidir sodir bo'lishi aniq