1975-yilda britaniyalik iqtisodchi Charlz Gudxart dastlab pul-kredit siyosatiga oid bo‘lgan, biroq har qanday boshqaruv tizimi uchun universal qoidaga aylangan bir kuzatuvni ilgari surdi: ko‘rsatkich maqsadga aylangach, u yaxshi ko‘rsatkich bo‘lishdan to‘xtaydi.
Mantiq shundaki. Ko‘rsatkich shunchaki sodir bo‘layotgan jarayonni qayd etib turgan ekan — u ishonchlidir, chunki hech kim unga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta'sir qilishga urinmaydi. Ammo ko‘rsatkich maqsadga aylantirilib, unga baholash, mukofot puli yoki maqom bog‘langan lahzada odamlarning xulq-atvori o‘zgaradi: ular ko‘rsatkich dastlab aks ettirishi kerak bo‘lgan hodisani emas, balki ko‘rsatkichning o‘zini yaxshilashga (optimallashtirishga) kirishadilar. "Ko‘rsatkich" va "u o‘lchagan voqelik" o‘rtasidagi tafovut vaqt o‘tishi bilan kengayib boradi — ba'zida sezilarsiz, ba'zida esa keskin tarzda.
HR sohasida bu muntazam ravishda sodir bo‘ladi. Agar rekruterning KPI ko‘rsatkichi yopilgan vakansiyalar soni bo‘lsa, tezkor, ammo sifatsiz ishga qabul qilish qarorlari paydo bo‘la boshlaydi. Agar o‘qitish samaradorligi ko‘rsatkichi o‘tilgan kurslar soni bo‘lsa, xodimlar hech narsani eslab qolmasdan kurslarni shunchaki tugatib chiqadilar. Agar jalb qilinganlik ko‘rsatkichi so‘rovnomada qatnashish bo‘lsa, odamlar bo‘limning statistikasini buzmaslik uchungina rasmiyatchilik uchun javob berishadi. Ko‘rsatkich o‘sishda davom etadi. U kuzatishi kerak bo‘lgan haqiqiy muammo esa yo‘q.
Bu holat, ayniqsa, o‘lchash oson bo‘lgan, ammo kompaniya aslida erishmoqchi bo‘lgan natijaga faqat bilvosita bog‘liq ko‘rsatkichlar bilan juda makkorona ishlaydi. Yopilgan vakansiyalar soni — ishga olish sifati bilan bir xil narsa emas. O‘tilgan treninglar soni — kompetensiyalarning real o‘sishi bilan bir xil narsa emas. Gudxart aynan mana shu bo‘shliq haqida aytgan.
Nima yordam beradi:
bitta "asosiy" ko‘rsatkich o‘rniga bir vaqtning o‘zida bir nechta ko‘rsatkichlardan foydalanish — bu tizimni bitta nuqtaga moslashtirishni qiyinlashtiradi;
agar ular atrofidagi xulq-atvor g‘alati tus ola boshlasa, ko‘rsatkichlarni vaqti-vaqti bilan almashtirish yoki qayta ko‘rib chiqish;
o‘zingizdan "ko‘rsatkich o‘syaptimi" deb emas, balki "biz uni joriy qilganimizning sababi bo‘lgan haqiqiy muammo hal bo‘lyaptimi" deb to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rash.