Ko‘plab yomon jamoaviy qarorlarni hayratlanarli darajada yaxshi tushuntirib beradigan bir boshqaruv paradoksi mavjud. Uni 1974-yilda professor Jerri Xarvi o‘ylab topgan va unga real voqea nomini bergan.
Issiq Texas kunida oila ayvonda o‘tiradi. Zerikishdan kimdir taklif qiladi: "Kelinglar, tushlik qilish uchun Ebilin shahriga boramiz?" Garchi bir soat davomida jaziramada konditsionersiz, eski mashinada borishni hech kim xohlamasa ham, barcha rozi bo‘ladi — shunchaki e’tiroz bildirayotgandek yoki zerikarli ko‘rinmaslik uchun. Safar dahshatli o‘tadi. Qaytib kelgach esa ma’lum bo‘ladiki: alohida olganda har bir kishi qarshi bo‘lgan, biroq hech kim buni ovoz chiqarib aytmagan — barcha boshqalar borishni xohlayapti deb o‘ylagan.
Tashkilotlarda bu doimiy ravishda yuz beradi. Yig‘ilishda biror qaror muhokama qilinadi — xodimni ishdan bo‘shatish, tekshirilmagan loyihani ishga tushirish, byudjetni tasdiqlash. Har bir ishtirokchi qalbining tubida shubhalanadi, ammo boshqalar go‘yoki rozi ekanligini ko‘rib, o‘sha yagona norozi ovoz bo‘lishni istamay, indamay turadi. Natijada guruh hozir bo‘lganlarning hech biri xohlamagan narsani bir ovozdan tanlaydi.
Klassik ma’nodagi guruh bosimidan asosiy farqi: bu yerda hech kim hech kimni majburlamaydi. Odamlar ochiq mojarodan qo‘rqib, o‘z fikriga zid ravishda harakat qilmaydilar — ular o‘z fikrlari guruh fikriga zid keladi deb yanglish o‘ylab harakat qilishadi, vaholanki, aslida bu fikrlar mos keladi.
Nima yordam beradi: umumiy muhokamadan oldin har kimning fikrini alohida-alohida aniq so‘rash, rotatsiya asosida "iblis advokati" rolini kiritish, qarorning ochiq muhokamasidan oldin anonim dastlabki ovoz berishlar o‘tkazish.
Bir ovozdan qabul qilingan qaror — har doim ham rozilik belgisi emas. Ba’zida bu haqiqatni birinchi bo‘lib aytishga hech kim jur’at eta olmaganining belgisidir.