2012-yilda Devid Kard, Aleksandr Mas, Enriko Moretti va Emmanuel Saez University of California xodimlari o'rtasida tadqiqot o'tkazishdi. Tasodifiy tanlangan xodimlarga hamkasblarining maoshlari ko'rsatilgan veb-sayt taqdim etildi.
Mantiq oddiydek tuyulgan edi: qancha ko'p ma'lumot bo'lsa — adolat hissi shuncha yuqori bo'ladi.
Ammo samara assimetrik bo'lib chiqdi.
O'z maoshi hamkasblarining medianasidan kamroq ekanini ko'rgan xodimlar o'z ishidan kamroq qoniqa boshladilar va ishdan ketish haqida tez-tez o'ylaydigan bo'ldilar. Medianadan yuqorida bo'lganlar esa bunga teng keladigan qoniqish o'sishini his qilmadilar.
Nega bunday?
Maoshlar ochiqlanishidan oldin inson o'zini bozor, o'tmishdagi tajribasi va shaxsiy adolat hissi bilan solishtirgan. Undan keyin esa — yonida o'tirishi va o'xshash ishni bajarishi mumkin bo'lgan aniq bir hamkasbi bilan solishtirishga o'tdi.
Shu paytdan boshlab nafaqat miqdor, balki farqning izohi ham muhim bo'lib qoladi:
nega bir lavozimning greydi yuqoriroq;
qaysi omillar yuqoriroq diapazonni ta'minlaydi;
nima uchun ko'proq to'lanadi: mas'uliyat ko'lami, ko'nikmaning noyobligi yoki natijaga ta'siri uchunmi;
xodim keyingi darajaga qanday o'sishi mumkin.
HR uchun bu tushunarli mantiqsiz oyliklar shaffofligi norozilikni kuchaytirishi mumkinligini anglatadi.
Biroq yopiq tizim muammoni hal qilmaydi. U shunchaki solishtirishlarni mish-mishlar, tasodifiy misollar va taxminlar ko'rinishida qoldiradi.
Nima yordam beradi: aniq odamlarning maoshlarini emas, balki tizim arxitekturasini — maosh vilkalarini, greydlar orasida o'tish mezonlarini, diapazon ichida joylashish qoidalarini va o'sishning amaliy qadamlarini ko'rsatish.
Shunda suhbat «nega unga ko'proq?»dan «farqni nima belgilaydi va keyingi o'rinda nima qilishim kerak?» degan savolga o'zgaradi.
Greydingda bu ayniqsa muhimdir. Adolat — bu hamma uchun bir xil oylik degani emas. Bu farqlarni muzokara kuchi yoki rahbarga yaqinlik orqali emas, balki lavozim, mezonlar va qo'shilgan hissa orqali tushuntira olish imkoniyatidir.
Asosiy xulosa: shaffoflikning o'zi ishonch hosil qilmaydi. Ishonchni tekshirib ko'rish mumkin bo'lgan shaffof mantiq yaratadi.